როგორ დგინდება საწვავის ფასი საქართველოში?

როგორ დგინდება საწვავის ფასი საქართველოში?

საწვავის და ზოგადად ენერგომატარებლების ფასი ყოველთვის მნიშვნელოვან სოციალურ სა­კითხს წარმოადგენს. ამჟამად საქართველოში საწვავის ფასი ისტორიულ მაქსიმუმზეა და ერთი ლიტრი რეგულარის მარკის ბენზინი 3.04-3.10 ლარის ფარგლებში იყიდება.

წინა წლის ანალოგიურ პერიოდთან შედარებით საწვავის ადგილობრივი ღირებულება 45%-ით არის გაზრდილი, რასაც გარკვეული სოციალური პროტესტიც მოჰყვა.

სახელმწიფო შესყიდვების სისტემის თანახმად, საწვავის საცალო ფასთან ერთად, გაზრდილია სახელმწიფოსთვის მისა­წოდებელი ბენზინის ღირებულებაც, რომლის ფასიც სატენდერო პირობების თანახმად პირდაპირ Platts-ის ღირებულებაზეა მიბ­­მული. კონკრეტულად კი ნოემბერში სახელმწიფო უწყებების შე­სასყიდი რეგულარის მარკის საწვავი 2.89 ლარამდე გაძვირდა.

სახელმწიფო სტრუქტურები 1 ლიტრ რეგულარის მარკის ბენზინს 2.89 ლარად ყიდულობდნენ, დეკემბერში კი საწვავის გლობალური გაიაფებიდან გამომდინარე ის 2.76 ლარამდე შემ­­ცირდა.

ფორმულა, რომლითაც სახელმწიფოსთვის მისაწოდებელი ნავთობპროდუქტების ფასი გამოითვლება, ითვალისწინებს იმ ძირითად ცვლადებს, რომლებსაც ფასზე აქვთ გავლენა. ესენია ლარის გაცვლითი კურსი, Platts-ის მარკის საწვავის საერთაშო­რისო ფასი, აქციზის გადასახადი, დღგ და სხვა.

თავად Platts-ის ფასი ისეთივე საჯარო და ღიად ხელმისაწ­­ვდომი არაა, როგორიც ნედლი ნავთობის ფასი. თუმცა ის ამჟა­მად დაახლოებით $747 დოლარს შეადგენს, ერთი თვის წინ კი 793 დოლარი ღირდა.

განვიხილოთ, რა განსაზღვრავს ნავთობის ფასს საქართველოს ბაზარზე:

საქართველო, როგორც ნავთობიმპორტიორი 100%-ით საერ­­თაშორისო ფასების ცვლილებაზეა დამოკიდებული. ამას გარ­­და, ფასებზე სხვა ფაქტორებიც მოქმედებს:

  • გადამუშავებული საწვავის საერთაშორისო ფასები (Platts) – დამოკიდებულია როგორც ნედლი ნავთობის ღირებულე­ბაზე, ასევე სხვადასხვა კატეგორიის გადამუშავებული ნავ­­თობპროდუქტის მოთხოვნაზე. მისი ფასები აშშ დოლარშია გამოსახული. ამჟამად ტონა რეგულარის მარკის Platts-ის ფასი $747 დოლარია. ერთ ტონა ბენზინში 1,322 ლიტრი შე­დის. შესაბამისად, ერთი ლიტრის ღირებულება ამჟამად 56.4 ცენტი, ანუ 1.75 ლარია. თუმცა ეს არის ფასი ტრანსპორ­­ტირებისა და სხვა გადასახადების გარეშე.
  • ლარის გაცვლითი კურსი აშშ დოლართან მიმართებით – თავად ნავთობის ფასის გარდა, მეორე ყველაზე დიდი ცვლადია, რაც კურსზე მოქმედებს და მის ცვლილებას არა­ერთ შემთხვევაში მოულოდნელობის ეფექტიც აქვს.
  • სახელმწიფო აქციზის გადასახა­დი – 2017 წლის 1 იანვრამდე აქციზი ტონაზე 250 ლარი იყო, 1 იანვრიდან კი 500 ლარამდე გაიზარდა. ერთ ლიტ­­რზე აქციზის ფასი დღეს შეადგენს 38 თეთრს, მაშინ როდესაც 2017 წლამდე ის 19 თეთრი იყო.
  • დამატებული ღირებულების გადასა­ხადი (დღგ) – საქართველოში დღგ 18%-ს შეადგენს. თუკი ლიტრი საწ­­ვავი 3.04 ლარი ღირს, მასში დღგ-ის ღირებულება 46 თეთრია. ჯამში დღგ-ისა და აქციზის წილი 3.04 ლა­რის ბენზინის საფასურში 84 თეთრს შეადგენს. შესაბამისად, ამ გადასა­ხადების გარეშე საწვავის ფასი 2.20 ლარი იქნებოდა.
  • ფასზე მოქმედი დანარჩენი ფაქტორე­ბია ნავთობიმპორტიორის საოპერა­ციო ხარჯები, რაც მარაგების ლოგის­­ტიკას, ქსელის მართვას, ხარისხის კონტროლს, საწვავის შენახვას, და­საქმებულთა ხელფასებს აერთიანებს. ასევე კაპიტალური დანახარჯები და ინვესტიციები, რომლებსაც ამოღება სჭირდება. კომპანიების ხარჯებში შედის საბანკო სესხების მომსახურე­ბისა და ვალუტის ჰეჯირების საფასუ­რი და აქციზის და დღგ-ის გარდა სხვა გადასახადების მომსახურება, ასევე კომპანიის წმინდა მოგების მარჟა.

შესაბამისად, რომ არა აქციზისა და დღგ-ის გადასახადები, საქართველოში საწვავის ფასი 2.20 ლარი იქნებოდა.

როგორ ნაწილდება საწვავის ღირებულება მისი შემადგენელი კომპონენტების მიხედვით 3.04 ლარის რეგულარის მარკის შემთხვევაში:

წყარო: ავტორის გამოთვლები ეფუძნება საგადასახადო ბაზას და Platts-ის ღირებულებას

რაც შეეხება საწვავის ფასს არა ქსე­ლურ, არამედ არაბრენდულ სადგურებზე, მათ შემთხვევაში ფასდაკლება მიღებუ­ლია თავად იმპორტირებული საწვავის ხარისხით. თუკი კონკრეტულ ბრენდულ სადგურებში ევრო 5-ის სტანდარტის საწ­­ვავი იყიდება, არაბრენდულ ქსელებში რეალიზებული საწვავის ხარისხი განსხ­­ვავებულია და არ წარმოადგენს ქსელური სადგურების მიერ გაყიდული საწვავის ანალოგს.

უფრო დეტალურად, კომპონენტების მიხედვით, საქართველოში საწვავის ფასი ასე ნაწილდება:

  • საწ­ვა­ვის ღი­რე­ბუ­ლე­ბა Platts – 57.6%;
  • დღგ – 15.1%;
  • აქ­ცი­ზის გა­და­სა­ხა­დი – 12.5%;
  • ხელ­ფა­სე­ბი; ტრან­ს­პორ­ტი­რე­ბა, ლო­გის­ტი­კა, მარ­კე­ტინ­გი, კომ­პა­ნი­ის მო­გე­ბის მარ­ჟა; ინ­ვეს­ტი­ცი­ე­ბი; ფი­ნან­სუ­რი ხარ­ჯე­ბი – 14.8%.

საწვავის აქციზის განაკვეთი უფ­­რო დაბალია რეგიონის სხვა ქვეყნებში. მაგალითად, სომხეთში ტონა ბენზინი 40,000 დრამით, ანუ 256 ლარით იბეგრე­ბა. აქციზის საფეხურებრივი დაბეგვრა მოქმედებს რუსეთში. კერძოდ, ევრო 4-ის მარკის ტონა ბენზინზე აქციზის განაკვეთი 9,916 რუბლი (415 ლარი), ევრო 5-ის მარკის ტონა ბენზინის აქციზი კი 6,450 რუბლი (270 ლარია). დიფერენცირებული დაბეგ­­ვრა მიზნად ისახავს შემცირდეს ფას­­თაშორისი სხვაობა დაბალი და მაღალი ხარისხის საწვავს შორის და მომხმარებ­­ლები სწორედ მაღალი ხარისხის საწვავზე გადავიდნენ.

თუმცა საქართველოს საგადასახადო სისტემა მსგავს დიფერენცირებულ მიდ­­გომას არ ითვალისწინებს და ნებისმიერი სახის ბენზინი და დიზელი ტონაზე 500 ლარით იბეგრება.

საწვავის რეგიონული ფასები ასეთია:

  • აზერ­ბა­ი­ჯან­ში – 1 ლიტრი A-95 მარკის ბენზინის ფასი – 2.88 ლარს შეადგენს;
  • რუ­სეთ­ში – 1 ლიტრი A-95 მარკის ბენზინის ფასი – 2.14 ლარი;
  • სა­ქარ­თ­ვე­ლო­ში – 1 ლიტრი A-95 მარკის ბენზინის ფასი – 3.08 ლარი;
  • სომ­ხეთ­ში – 1 ლიტრი A-95 მარკის ბენზინი 3.39 ლარს შეადგენს;
  • უკ­რა­ი­ნა­ში – 1 ლიტრი A-95 მარკის ბენზინის ფასი – 3.71 ლარს შეად­­გენს.

შესაბამისად, საქართველოში საწვავი ღირს უფრო ძვირი, ვიდრე ნავ­­თობმომპოვებელ რუსეთსა და აზერბა­იჯანში, რაც გამოწვეულია იმით, რომ საქართველო ნავთობის იმპორტიორია და ქვეყანაში მაღალი სააქციზო განაკ­­ვეთია, თუმცა საქართველოში ფასი უფ­­რო მცირეა, ვიდრე ნავთობიმპორტიორ უკრაინასა და სომხეთში.

საწვავის საერთაშორისო და ადგილობრივი ფასები 2014-2021 წლებში, ლურჯი – რეგულარის მარკის ბენზინის ადგილობრივი ფასი ლარებში, მწვანე – ბარელი ნავთობის საერთაშორისო ფასი ლარებში:

შენიშვნა: 2017 წლის პირველი იანვრიდან ერთ ტონა ბენზინზე აქციზის გადასახადი 250 ლარიდან 500 ლარამდე გაიზარდა

რეგიონალური შედარებით ჩანს, რომ საქართველოში საწვავის ფასი სხვა არამომპოვებელ ქვეყნებთან შე­დარებით უფრო იაფია, თუმცა ქვეყანა­ში მოქმედი საგადასახადო რეჟიმის, საერთაშორისო ფასებისა და ლარის გაცვლითი კურსის გათვალისწინებით, საწვავის ფასის უფრო დაბალ ნიშნულზე შენარჩუნება რთულია.

ერთადერთი ცვლადი, რომელზეც გავლენის მოხდენა საქართველოს შეუძლია, არის საგადასახადო მოსაკ­­რებლები. ფინანსთა სამინისტროს მონაცემებით, მიმდინარე წლის 10 თვის განმავლობაში ბიუჯეტში ნავთობპრო­დუქტების აქციზიდან 450 მილიონი ლა­რი შევიდა. ეს თანხობრივად თითქმის იმდენივეა, რაც ერთი წლის განმავლო­ბაში ისეთი ნავთობიმპორტიორის მიერ რეალიზებული საწვავის ღირებულება, როგორიც „ვისოლი” ან „ლუკოილია”. შესაბამისად, შეუძლებელია იმის თქმა, რომ სახელმწიფოს არ გააჩნია წვლილი საწვავის ფასის ფორმირებაში.

დატოვე კომენტარი

დაამატე კომენტარი

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო.