Optio ხელოვნურ ინტელექტზე დაფუძნებული ქართული პლატფორმაა, რომელიც ბიზნესებს მონაცემების პერსონალიზებულ შეთავაზებებად გარდაქმნაში ეხმარება. ბიზნესპარტნიორებმა, შოთა გიორგობიანმა, გიორგი მირზიკაშვილმა და დავით გაბრიჩიძემ ჯერ კარგად შეისწავლეს, როგორ იქმნება წარმატებული სტარტაპები სხვა ქვეყნებში, შემდეგ კი მზა რეცეპტის მიყოლაზე შეგნებულად თქვეს უარი. ახლა, როცა პროდუქტი აგენტებზე დაფუძნებული AI-ის ეტაპზე გადადის, შეიძლება ითქვას, რომ გათელილი გზიდან გადახვევა არა უბრალოდ გაბედული, არამედ სტრატეგიულად გამართლებული ნაბიჯი იყო.
ხანდახან ერთი ზარი ან მესიჯი მთელი დღის განწყობას განსაზღვრავს. მაგალითად, როცა მანქანა არ გყავს და ავტოდაზღვევის შემოთავაზებით გიკავშირდებიან. ან უარესი, უკვე შეძენილ პოლისს გთავაზობენ „სპეციალურად შენთვის შექმნილი წინადადების” სახით. ცხადია, კონკრეტულად შენი შეწუხება არავის უნდოდა და მასშტაბური კამპანიის განხორციელების გზამ უბრალოდ შენს ტელეფონზე გაიარა, მაგრამ ეს დიდი ვერაფერი შვებაა. გაღიზიანებამ შეიძლება მალევე გადაგიაროს, მაგრამ ბრენდზე წარმოდგენა დიდი ხნით დაგეკარგოს. ეს უბრალოდ „ცუდი მარკეტინგი” კი არა, იმის დასტურია, რომ კომპანია, რომელსაც შენი მონაცემები აქვს, საერთოდ არ გიცნობს.
ამ ერთი შეხედვით ყოფით დისკომფორტში თანამედროვე ბიზნესის ერთ-ერთი მთავარი პარადოქსია მოქცეული: მონაცემები უხვადაა, მაგრამ მათი გონივრულად გამოყენება ცოტამ თუ იცის. „კომპანიებს საკუთარი მომხმარებლების შესახებ უზარმაზარი ინფორმაცია აქვთ, თუმცა ამ ცოდნას გააზრებულ კომუნიკაციად ვერ გარდაქმნიან“, — ამბობს გიორგი მირზიკაშვილი, Optio-ს თანადამფუძნებელი. AI-ზე დაფუძნებული ქართული პლატფორმის მიზანი სწორედ ისაა, რომ მარკეტინგული ხმაური პერსონალიზებულ ჩართულობად აქციოს: „ადამიანი ყოველთვის გრძნობს, კომპანია ისე ესაუბრება, როგორც ერთ-ერთ მორიგ მომხმარებელს, თუ — როგორც ინდივიდს, უნიკალური საჭიროებებითა თუ სურვილებით”.
Optio-ს იდეა 2016 წელს გაჩნდა. დამფუძნებლებს, შოთა გიორგობიანსა და გიორგი მირზიკაშვილს, ერთმანეთთან მრავალწლიანი მეგობრობა აკავშირებთ. მათი პირველი ერთობლივი საქმიანი წამოწყება ვებდიზაინისა და პროგრამული უზრუნველყოფის კომპანია იყო. 2006 წელს დაარსებულმა კომპანიამ ოთხი წლის განმავლობაში იარსება და იმ დროისთვის გამოუცდელ დამფუძნებლებს არაერთი გამოსადეგი უნარი შესძინა. შემდეგ გიორგისა და შოთას საქმიანი გზები გაიყო და როცა საერთო იდეის გარშემო კიდევ ერთხელ გაერთიანდნენ, შოთას პროფესიულ ანგარიშზე უკვე რამდენიმე მსხვილმასშტაბიანი IT-პროექტი იყო; გიორგის კი წამყვან ფინანსურ ინსტიტუტებში მუშაობისა და პროექტების მართვის ხანგრძლივი გამოცდილება დაუგროვდა.
იდეა, რომელმაც ორივე მათგანს უბიძგა, კორპორაციულ ცხოვრებაზე უარი ეთქვათ, იმ დროისთვის სამეცნიერო ფანტასტიკას ჰგავდა. უნდოდათ, შეექმნათ პერსონალური ფინანსების მართვის ბოტი, რომელსაც ქართულად დაელაპარაკებოდი. დღეს, ხელოვნური ინტელექტის ეპოქაში, პერსონალური ფინანსების ანალიზი უკვე ჩვეული ამბავია, მაგრამ მაშინ არც ქართული ენის მოდელები არსებობდა, არც ღია ბანკინგი და არც — შესაბამისი ინფრასტრუქტურა.
„რაც გვჭირდებოდა, თითქმის არაფერი არსებობდა“, — იხსენებს შოთა.
2016 წელს ქართული სტარტაპ-ეკოსისტემა პირველ ნაბიჯებს დგამდა. Optio-ს დამფუძნებლებმა „სტარტაპ საქართველოს“ პირველი ტალღის ფარგლებში 100,000 ლარის ინვესტიცია მოიპოვეს და ექვს თვეში უკვე ფუნქციური ინგლისურენოვანი პროტოტიპი ჰქონდათ. ამას მოჰყვა პრაღის StartupYard აქსელერატორი, შემდეგ კი — მსოფლიოს სამ საუკეთესო აქსელერატორს შორის ერთ-ერთი, Techstars. შოთა სიამაყით აღნიშნავს, რომ Optio დღემდე ერთადერთი ქართული კომპანიაა, რომელიც Techstar-ში მოხვდა.
სწორედ Techstar-ში მონაწილეობის პერიოდში შეცვალეს სტრატეგია და B2C-ის მიდგომიდან B2B-ზე გადავიდნენ. ოპტიომ ბანკებისთვის white-label ჩატბოტების შექმნა დაიწყო. მსხვილი ფინანსური კლიენტების ნაკლებობას არ უჩიოდნენ, მაგრამ ამასობაში ჩატბოტების ბუმი ნელ-ნელა მინელდა. სანამ დამფუძნებლები სტრატეგიის შეცვლაზე ფიქრობდნენ, პანდემიამ ყველა გრძელვადიანი გეგმა თავდაყირა დააყენა.
შოთა აღნიშნავს, რომ იმ პერიოდში არაერთი რთული გადაწყვეტილების მიღება მოუხდათ: „დავინახეთ, რომ ჩვენ მფრინავ თეფშზე ვმუშაობდით, როცა ხალხს ჩვეულებრივი, ყოფითი პრობლემები აწუხებდა და ამ დონის მაღალტექნოლოგიური გადაწყვეტილებები არ სჭირდებოდა”. 2021 წლიდან მოყოლებული Optio ჩატბოტიდან, რომელიც, დამფუძნებლების წარმოდგენით, მილენიალებს პერსონალური ფინანსების მართვაში უნდა დახმარებოდა, მონაცემებზე დაფუძნებული მარკეტინგის ავტომატიზაციის პლატფორმად, ანუ Customer Data Platform-ად (CDP) გარდაიქმნა. ეს ფუნდამენტური ცვლილება სისტემურ გადატვირთვას მოითხოვდა, რომლის მთავარ მამოძრავებელ ძალადაც დავით გაბრიჩიძე, ოპტიოს ტექნოლოგიური დირექტორი იქცა.
დავითი და შოთა ერთმანეთს 2000-იანი წლების დასაწყისში შეხვდნენ. ერთმანეთის კარიერას თვალყურს ადევნებდნენ და დროდადრო საქმიანი გადაკვეთებიც ჰქონდათ. სანამ დავითი Optio-ს განახლების ტექნოლოგიურ ამოცანას საკუთარ თავზე აიღებდა, წლების განმავლობაში მუშაობდნენ გვერდიგვერდ, აბაშიძის ქუჩაზე მდებარე საერთო სამუშაო სივრცეში. „დაახლოებით ორი-სამი წელი ვისხედით ერთმანეთის გვერდით: დავითი თავის სტარტაპზე მუშაობდა, ჩვენ — ჩვენსაზე”, — განმარტავს შოთა. აბაშიძის ქუჩიდან ვაკის პარკისკენ და უკან სეირნობა ერთგვარ რიტუალად იქცა, რომლის დროსაც უამრავი საინტერესო იდეა იბადებოდა.
ამავე თემაზე
2021 წელს, როცა Optio-ს რთული პერიოდი ჰქონდა და გუნდი საქმეებს ვეღარ უმკლავდებოდა, შოთამ ტელეფონი აიღო და დავითს დაურეკა. „იმ დონის ტექნოლოგიური კადრი გვჭირდებოდა, რომლის მსგავსიც საქართველოში სულ თითზე ჩამოსათვლელია”, — ამბობს შოთა. თავიდან მხოლოდ სამთვიან თანამშრომლობაზე შეთანხმდნენ, თუმცა ამ პერიოდში „ყველაფრის გადაწერის საჭიროება გამოიკვეთა”.
„სინამდვილეში, მე და გიორგიმ წინასწარ მოვილაპარაკეთ და ეს იყო კარგად დადგმული პროვოკაცია”, — ხუმრობს შოთა. შეთანხმებული ვადის გასვლის შემდეგ დავითმა გადაწყვიტა, Optio-ს მომავლის შექმნაში ამჯერად უკვე სრული ძალით ჩართულიყო.
სწორედ ამ გადაწერის შედეგად გამოიკვეთა იმ პლატფორმის ტექნოლოგიური კონტურები, რომელსაც დღეს ოპტიოს სახელით ვიცნობთ. ოპტიო კლიენტების ფრაგმენტულ მონაცემებს ერთ სივრცეში აერთიანებს, AI-ზე დაფუძნებით მომხმარებლების ქცევას აანალიზებს და კომპანიებს საშუალებას აძლევს, ავტომატიზებული, პერსონალიზებული მარკეტინგული კამპანიები გაუშვან. “როცა CDP-მდე (Customer Data Platform) მივედით, საქართველოში ეს ტერმინი არავინ იცოდა, — იხსენებს შოთა. — მაშინ დავინტერესდი, ნეტავ ეს ჩვენამდე ვერავინ მოიფიქრა-მეთქი? რომ მოვიკვლიე, აღმოჩნდა, რომ ტრენდი 2018-2019 წელს დაიწყო და ჩვენ დამოუკიდებლად “მოვიგონეთ” ის, რაც სხვა ქვეყნებში ჯერ კიდევ ჩანასახის ეტაპზე იყო. გაგვიხარდა, რომ დროში დიდად არ ავცდენილვართ”.
2021 წლის ბოლოს დამფუძნებლებმა იგრძნეს, რომ მათ მიერ შექმნილ პროდუქტზე მოთხოვნა არსებობდა. ეს პირველი ნიშანი იყო იმისა, რომ Optio-მ საკუთარ ბაზარს მიაგნო.
“ოპტიო” როგორც ტექნოლოგიური პლატფორმა, უნიკალური პროდუქტია. თუ მსოფლიოში დიდი ორგანიზაციები CRM-ისა და მარკეტინგის ავტომატიზაციის სისტემებს ცალ-ცალკე ნერგავენ, ოპტიო ამ ორ რთულ პრობლემას ერთად აგვარებს. პლატფორმა კომპანიებს საშუალებას აძლევს, მომხმარებლებზე ინფორმაცია, რომელიც ხშირ შემთხვევაში მოუწესრიგებელი და მიმობნეულია, გააერთიანოს, მოაწესრიგოს, და მარტივად გამოსაყენებელი გახადოს. ეს კი ამ ორგანიზაციების მარკეტინგისა თუ ბიზნესმიმართულების თანამშრომლებს საქმეს ძალიან უმარტივებს.
Optio-ს წარმატება არაკონვენციური გადაწყვეტილებების ერთობლიობამ განაპირობა. მაშინ, როცა სტარტაპები უყოყმანოდ ირჩევდნენ Cloud-ტექნოლოგიას, გუნდმა ფსონი On-premise (ლოკალურ) მიდგომაზე დადო. ამ გადაწყვეტილებამ მათ რეგულირებადი სექტორის (ბანკები, სადაზღვევოები) ნდობა და დანერგვის უპრეცედენტო სისწრაფე მოუტანა.
თუკი გლობალური გიგანტების (Salesforce, Microsoft, Oracle) პროდუქტის დანერგვას უმეტესად 12-24 თვე სჭირდება, ოპტიო კლიენტთან შეთანხმებიდან ექვს თვეში უკვე გამართულად მუშაობს. “ასეთ ვადებში ახალი ინსტრუმენტის დანერგვა იმ სამყაროში, რომელზეც ვსაუბრობთ, თითქმის წარმოუდგენელია, — ამბობს გიორგობიანი. — ზოგ შემთხვევაში, რამდენიმე თვე მხოლოდ ხელშეკრულების ერთი ნაწილის შეთანხმებას სჭირდება”.
Optio-ს დანერგვის შემდეგ ზოგიერთი კლიენტისათვის მომხმარებელთა კმაყოფილებისა და გაყიდვების მაჩვენებლები 3-4-ჯერ იზრდება. არანაკლებ მნიშვნელოვანია ის, რომ მარკეტინგის გუნდს საბოლოოდ შეუძლია უპასუხოს კითხვას: “რა შედეგი მოიტანა რეალურად ამ კამპანიამ? ხშირად ხდება, რომ მარკეტინგის დეპარტამენტი ითხოვს, ვთქვათ, 100,000 ლარს კამპანიის გასაშვებად და შემდეგ ვერ ითვლიან, რა შემოსავალი მოიტანა ამ კამპანიამ: 200,000 თუ 20 ლარი? — ამბობს შოთა. — ჩვენ ამ პროცესში გამჭვირვალობა შეგვაქვს”.
ფინანსური მაჩვენებლების მიღმა, კომპანია ყურადღებას აქცევს ორ მაჩვენებელს, რომელთაც სტანდარტულ სტარტაპ-დაშბორდზე ვერ ნახავთ: კლიენტებისა და თანამშრომლების ბედნიერების ინდექსებს.
“ჩვენ სტანდარტულად არ ვიზრდებით: როცა ვინმე ამბობს, რომ 150 თანამშრომელი ჰყავს, ჩვენ კი — 12, ეს ხასიათს არ გვიფუჭებს, — ამბობს შოთა. — არც ერთი კლიენტი არ გვყავს, ვისაც ჩვენთან ცუდი გამოცდილება ჰქონია. იგივე შეიძლება ითქვას თანამშრომლებზეც. ვფიქრობ, რომ ეს ბიზნესისთვის ერთ-ერთი უდიდესი ღირებულებაა. ყველაფერი სხვა აქედან გამომდინარეობს”.
ეს მხოლოდ სიტყვები არაა. საქართველოს მსგავს პატარა ბაზარზე რეპუტაცია იმაზე ძვირად ფასობს, ვიდრე ერთი შეხედვით შეიძლება ჩანდეს.
რთულ პერიოდებში სტარტაპს გადარჩენაში სწორედ დამფუძნებლების არასტანდარტული აზროვნება დაეხმარა. შოთა აღიარებს, რომ ერთ დროს მასაც სჯეროდა, რომ სხვა სტარტაპების მიერ გაკვალულ გზას უნდა მიჰყოლოდა, თუმცა შემდეგ აღმოაჩინა, რომ როცა საქართველოში ქმნი კომპანიას, დიდი შანსია, მზა შაბლონებმა არ იმუშაოს: “ადრე გვეგონა, რომ ‘სხვებმა’ იციან რაღაც, რაც ჩვენ არ ვიცით. შემდეგ გავიზარდეთ და მივხვდით, რომ ჩვენც ვიცით რაღაც, რაც სხვებმა არ იციან”.
ამ გააზრებამ სიმშვიდე და წარმატების განსხვავებული განმარტება მოიტანა. ახლა, როცა რომელიმე კლიენტი გარკვეული დროის განმავლობაში პრობლემებით აღარ მიმართავს, ოპტიოს დამფუძნებლები თავადვე სწერენ ხოლმე ხუმრობით „ისე მაინც მოგვიკითხეთო”. ესეც ერთ-ერთი კრიტერიუმია. თუ არავინ გამოთქვამს უკმაყოფილებას, ესე იგი, ყველაფერი ისე მუშაობს, როგორც უნდა მუშაობდეს.
ამჟამად პლატფორმის ერთ-ერთი გამორჩეული მოდული “სეგმენტ-დიზაინერი საშუალებას გაძლევს, რომ შენ, როგორც ბიზნესის წარმომადგენელმა შენს მომხმარებელთა შორის 30 წამზე ნაკლებ ვადაში იპოვო საინტერესო სეგმენტი, მაგალითად, გოგონები მანქანით ბათუმიდან, — მიხსნის შოთა.
დღეს Optio მორიგი ნახტომისთვის ემზადება. ვერსია 7.0, რომლის გაშვებაც 2026 წელს იგეგმება, აგენტებზე დაფუძნებული სისტემაა, სადაც ფილტრების ნაცვლად, მომხმარებელი საკუთარ მონაცემებს ჩვეულებრივი ენით „ესაუბრება“. ამ ვერსიის ჩანასახი სეგმენტ-დიზაინერში უკვე წელიწად-ნახევარია არსებობს Ask AI-ის ფუნქციის სახით, რომელიც სეგმენტების განსაზღვრის პროცესს ამარტივებს.
“ჩვენი სამომავლო ხედვა აგენტური ‘ოპტიოა’, — განმარტავს დავით გაბრიჩიძე. – ჩვენი კლიენტები ოპტიოს გამოიყენებენ არა უკვე მოფიქრებული სტრატეგიის აღსრულებაში, არამედ ფიქრის პროცესშიც, როგორც კრეატიულ ასისტენტს”. ამგვარად, პლატფორმის მომხმარებელი სტრატეგიულ და შემოქმედებით კონტროლს შეინარჩუნებს, მაგრამ რუტინული საქმეები ავტომატიზებული გახდება. 2026 წელს კომპანია სხვადასხვა ბიზნესსექტორში გაფართოებას გეგმავს.
ეს პროცესი მხოლოდ სექტორული კი არა, ფილოსოფიურია. “ეს არის გზა, რომ ოპტიო საერთაშორისო კომპანიად ვაქციოთ, — ამბობს გიორგობიანი სამომავლო გეგმებზე საუბრისას. — კითხვა, რომელზეც პასუხის პოვნა მინდა, თავიდანვე ასე ჟღერდა: შესაძლებელია თუ არა გლობალური კომპანიის შექმნა საქართველოდან? ყველაფერი, რასაც ვაკეთებთ, საბოლოოდ ამისკენ მიდის”.
კითხვაზე, რა ჰქვია ოპტიოს განვითარების ამ თავს, გაბრიჩიძე პასუხობს: “ეს ის მომენტია, როცა მთავარმა პერსონაჟმა უკვე იპოვა ადამიანი, ვისთანაც ცხოვრების აშენება უნდა, მაგრამ ყველაფერი ჯერ კიდევ წინ არის”.
ოპტიოს დამფუძნებლებს სჯერათ, რომ არ არსებობს ერთი “ნაცადი” და რეკომენდებული გზა სტარტაპის ასაშენებლად. “სტარტაპ სამყაროში, რომლის მთავარი ეპიცენტრიც აშშ-ია, ზრდის გიჟური ტემპი აუცილებელი კომპონენტია. ამ შაბლონების მიხედვით, Optio საერთოდ არ უნდა არსებობდეს, — ამბობს დავით გაბრიჩიძე. — ყველა ტრენდიდან და შაბლონიდან ამოვარდნილი გადაწყვეტილებების შედეგია, რომ საქართველოში ცოცხალ და მზარდ კომპანიად ჩამოვყალიბდით”.
ოპტიოს გამოცდილება გვაჩვენებს, რომ წარმატებული სტარტაპების გაკვეთილები მხოლოდ საწყისი მოცემულობაა. შოთა, გიორგი და დავითი ნათელი მაგალითები არიან, რომ თუ შენი საქმე კარგად იცი და, ამავე დროს, საკმარისად გამბედავი ხარ, შეგიძლია, ტექნოლოგიურ ლანდშაფტში ისეთი ტრაექტორია მოძებნო, რომელიც ჯერ არც ერთ რუკაზე არაა დატანილი. თანაც, ყველაზე საინტერესო ისტორიები სწორედ ასე იწერება.
