საბანკო სექტორი პანდემიის შემდეგ

საბანკო სექტორი პანდემიის შემდეგ

პან­დე­მი­ით გა­მოწ­ვე­უ­ლი კრიზისის მიუხედავად, საქართველოს საბანკო სექტორ­­მა მაღალი მდგრადობა გამოავლინა და ყოველ ეტაპზე ადეკვატურად უპასუხა ყველა გამოწვევას, რომლებიც 2020 წელს დღის წესრიგში დადგა. განვიხილოთ რამდენიმე ძირითადი პარამეტრი, რათა საბანკო სექტორის როლი ეკონომიკის აღ­­დგენის პროცესში უფრო ცხადი გახდეს.

სამომხმარებლო სესხების მიმართულებით საკვანძო პროდუქტად კვლავ იპოთეკური სეს­­ხები რჩება.

2019 წლის ბოლოს იპოთეკურმა სესხებმა სამომხმარებლო საკრედიტო პორტფელის ნახე­ვარს გადააბიჯა (53.99%). ტენდენცია, რომელიც 2020 წელსაც გაგრძელდა (55.74%), დომინანტური იქნება 2021-22 წლების განმავლობაშიც (54.52% ივნ., 21). 2021 წლის 30 ივნისის მდგომარეობით, უძრავი ქონებით უზრუნველყოფილი სესხების წლიურმა ზრდამ 18.9% შეადგინა. ამასთან იპო­თეკური სესხები, რომლებიც ეროვნულ ვალუტაშია დენომინირებული, 40.5%-ით გაიზარდა, ხოლო უცხოურ ვალუტაში დენომინირებული იპოთეკური სესხები – 9%-ით.

ბოლო პერიოდში იპოთეკურ პორტფელთან მიმართებით მონეტარული პოლიტიკის გამკაც­­რება ნეგატიურად აისახება ზრდის ტენდენციაზე. მიუხედავად ამისა, თუ საპროცენტო განაკვეთები (გარკვეულწილად სუბსიდირების ხარჯზე) სტაბი­ლურობას შეინარჩუნებს, იპოთეკით დაფინანსე­ბული გარიგებები კვლავ ყველაზე პოპულარული პროდუქტი იქნება ფიზიკური პირების დაკრე­დიტების ნაწილში. პირველადი ბაზრის უძრავი ქონების ფასების მაღალ დონეზე შენარჩუნებამ შემოსავლების სტაგნაციის ფონზე შეიძლება დადებითად შეცვალოს ბინის მყიდველების მოთხოვნა მეორეულ ბაზარზე.

2021 წელს საბანკო სექტორის დაკრედიტე­ბის აქტივობა 70%-მდე გაიზარდა.

2019-20 წლების ფართომასშტაბიანი შეღავა­თიანი კრედიტების პროგრამების გათვალისწი­ნებით, სექტორის დაკრედიტების აქტივობის მაჩვენე­ბელი, ანუ ფიზიკური და იურიდიული პირების სესხების პორტფელის ჯამის თანაფარდობა მთლიან საბანკო აქტივებთან 2.8 პროცენტული პუნქტით გაიზარდა და 70.1%-ს მიაღწია.

2021 წლის 1 ივლისის მდგომარეობით, 2020 წლის შესაბამის პერიოდთან შედარებით, მთლიანი სესხები 13.8%-ით გაიზარდა (კურსის ეფექტის გამორიცხვით). იურიდიული პირების სესხების წლიური ზრდა 12.6%-ს შეადგენს, ხოლო ფიზიკური პირების სესხების წლიური ზრდა – 14.9%-ს. 2021 წლის 1 ივლისის მდგომარეო­ბით, ეროვნულ ვალუტაში დენომინირებული სესხების ზრდის მნიშვნელობა 27.6%-ს, ხოლო უცხოურ ვალუტა­ში დენომინირებული სესხების წლიური ზრდა 3.8%-ს გაუტოლდა.

2021 წლის პირველი ივლისის მდგომარეობით, ჯამურმა საბანკო საკრედიტო პორტფელმა ქვეყნის მშპ-ის 86.78% შეადგინა. ჯამური საბანკო აქტივები მშპ-ის 123%-ს უტოლდება და მთლიანი საფინანსო ბაზრის 93.1%-ს ფარავს. საბანკო კრედიტები კვლავ ეკონომიკის აღდგენისა და დაფინანსების ძირითად წყაროდ რჩება. ფასიანი ქაღალდების ბაზრის გან­­ვითარების არასაკმარისი ტემპიდან გამომდინარე, საბანკო კრედიტებთან მიმართებით ბაზრის ძირითად მარეგულირებელს მაქსიმალური მოქნილობის გამო­ჩენა მოუწევს. სასურველია, რომ საბანკო სისტემამ, მრავალი გამოწვევის მიუხედავად, ზრდის 10%-იან ნიშნულს გადააჭარბოს 2020 წელთან შედარებით, რაც, უპირველეს ყოვლისა, წლის ბოლომდე ეკონომიკის აღდგენის ტემპზე იქნება დამოკიდებული.

2021 წელს მოსალოდნელია წმინდა საპროცენტო შემოსავლების სტაგნაცია და მოსაკრებლებისა და საკომისიო შემოსავლების ზრდა.

წლებია, ბაზარზე კონკურენცია საპროცენტო გა­ნაკვეთების მიმართულებით გამძაფრებულია, რამაც ბანკების საპროცენტო განაკვეთების დაახლოება გამოიწვია. საპროცენტო შემოსავლების ზრდის მიმარ­­თულებით შეზღუდული შესაძლებლობების პირობებში ბანკები აქცენტს გადაიტანენ არასაპროცენტო შემო­სავლების ზრდაზე (მაგ. სავალუტო ანგარიშების მომსა­ხურების საკომისიოს დაწესება და სხვა). მოსალოდნელია საკომისიო მოსაკრებლე­ბის მიმართულების გაძლიერება. წმინდა საკომისიო შემოსავალი შესაძლოა 2021 წელს 50% -ით გაიზარდოს 2020 წლის 36.86%-იანი ზრდის გათვალისწინებით.

საბროკერო მომსახურებიდან საკო­მისიო შემოსავლების ზრდაში ყველაზე შესამჩნევი დადებითი დინამიკა 2020 წლის ბოლოს გამოჩნდა. საბანკო სექტორ­­მა კორპორაციული კლიენტების მიმარ­­თულებით აქცენტი საკუთარ საბროკერო კომპანიებზე გადაიტანა, რის გამოც 2021 წლის განმავლობაში მოსალოდნელია საბროკერო კომპანიების ზრდა და ფასი­ანი ქაღალდებით ოპერაციებზე აქცენტის გადატანა. ბანკების საბროკერო კომპანი­ების ანგარიშებზე სახსრების მოცულობა დაახლოებით 3-ჯერ გაიზარდა.

საბანკო სექტორის როლი ქვეყნის რეალურ ეკონომიკაში სულ უფრო შესამჩნევი ხდება.

ტრადიციული საბანკო ბიზნესის მარჟე­ბის შემცირება და ფინტექებთან მიმარ­­თებით კონკურენციის ზრდის პირველი ნიშნები შესაძლოა უკვე ამ წლის ბოლოს დავინახოთ. ამის ფონზე ბანკები იძუ­ლებულნი იქნებიან, შემოსავლის ახალი წყაროები ეძებონ. ბევრი მსხვილი ბანკი სავარაუდოდ იზრუნებს ინვესტიციების ზრდაზე ფინანსური ბაზრის შესაბამის სექტორებში.

კორპორაციული დაკრედიტების ზრდის ტემპი 2021 წელს მინიმალურია (0.42%) 2020 წლის 21.04%-ის საპირწონედ. საპ­როცენტო განაკვეთის შემცირების ეფექტი უკვე ამოწურულია და მსესხებელთა უმრავ­­ლესობის მოთხოვნა რესტრუქტურიზაცია­სა და დაბალ განაკვეთებზე რეფინანსირე­ბაზე გასულ წელს დაკმაყოფილდა.

წელს ბანკების მიერ რეზერვების ფორ­­მირებაზე დანახარჯების დონე, სავარაუ­დოდ, დაბალი დარჩება 2020 წელს შექმნი­ლი დამატებითი რეზერვების ეტაპობრივი დაბრუნების ფონზე. ივნისის მონაცემე­ბით, რეზერვების პროცენტული მოცულო­ბა საკრედიტო პორტფელის 5.46%-მდეა შემცირებული 2020 წლის ბოლოს დაფიქსი­რებული 6.37%-ის გათვალისწინებით. მო­გების მაჩვენებლები სტაბილური დარჩება, მაგრამ მხოლოდ რამდენიმე ბანკი იქნება დომინანტი მათ ფორმირებაში.

მომხმარებლების ფინანსური ცნობიე­რების ამაღლების ფონზე მნიშვნელოვნად იზრდება ინტერესი ინოვაციური კონკუ­რენტუნარიანი პროდუქტების მიმართ. მაგალითად, მსესხებლები სულ უფრო მეტ ყურადღებას აქცევენ სესხის ეფექ­­ტურ საპროცენტო განაკვეთს და რეალურ გადახდებს. დეპოზიტების განაკვეთე­ბის შემცირების ფონზე მოსალოდნელია მოქალაქეების ინტერესის გაძლიერება საინვესტიციო და ფინანსური პროდუქტე­ბის მიმართ. მის კვალდაკვალ გაიზრდება მოთხოვნა ფინანსურ ბაზრებზე მიმდინარე მოვლენების შესახებ სანდო და გასაგებ ინფორმაციაზე.

დღითიდღე მომხმარებლისთვის უფრო მეტად ხელმისაწვდომი ხდება ფასიანი ქაღალდებით ვაჭრობა, ხოლო შეგრძნება, რომ საფონდო ბირჟა არის რაღაც რთული და მიუწვდომელი, დავიწყებას მიეცემა. მომხმარებლების ცნობიერების ამაღლება კვლავ ერთ-ერთ ყველაზე დიდ გამოწვე­ვად რჩება და ამ მიმართულებით ყველა მხარის მაქსიმალური ჩართულობაა მნიშ­­ვნელოვანი.

ეპიდემიის დაწყებისთანავე კიდევ ერთხელ გაესვა ხაზი დისტანციური მომსახურების მუდმივი განვითარების აუცილებლობას. საქართველო მოწინავეა ფინანსური სერვისების გაციფრულებისა და ინოვაციური პროდუქტების შეთავაზე­ბის კუთხით. დისტანციური სერვისების განვითარების მიმართულებით ახალი გამოწვევა წლის დასაწყისში დანერგილი ღია ბანკინგის განვითარება და 2022 წელს მისი აქტიურ ფაზაში გადასვლა იქნება.

მობილური ბანკინგის რანგის 2020 წლის კვლევაში, Markswebb–ის ექსპერტებ­­მა დაადგინეს, რომ ფიზიკური პირების­­თვის მობილური ბანკების განვითარების შემდეგი რაუნდი იქნება ახალი შესაძლებ­­ლობების დანერგვა, ყოველდღიური გა­მოყენების მოხერხებულობის გაზრდა და მობილური ბანკის, როგორც ეკოსისტემის ბირთვის, განვითარება ფართო პარტნიო­რული ქსელით, შეუფერხებელი ავტორიზა­ციით და სხვადასხვა სერვისის გაერთი­ანებით, რაც შესაძლებელია ფინანსურ სერვისებთან არც კი ასოცირდებოდეს. ამ ეტაპზე მსოფლიო უკვე „ღია ფინანსების“ (Open Finance) სტანდარტის შემუშავების პროცესშია, რაც თავისთავად კიდევ უფრო გააღრმავებს კონკურენციას და მეტ შესაძ­­ლებლობას შექმნის მომხმარებლისთვის, მიიღოს უკეთესი შეთავაზებები.

დატოვე კომენტარი

დაამატე კომენტარი

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *

This site is protected by reCAPTCHA and the Google Privacy Policy and Terms of Service apply.