მთავრობის ზარალიანი ბიზნესი

მთავრობის ზარალიანი ბიზნესი

სახელმწიფო სახელმწიფოში – ასე შეიძლება აღვწეროთ საქართველოს მთავრობის ის ნაწილი, რომელიც ყველა სხვა შტოსთან შედარებით ნაკლები საკანონმდებლო და საპარლამენტო კონტროლის ქვეშ არის მოქცეული. საუბარია სახელმწიფო კომპანიებზე, რომელთა საკუთრებასაც საქართველოს უმსხვილესი სტრატეგიული ობიექტები წარმოადგენენ.

61,126 დასაქმებულით და 3,468,187,000 ლარის ჯამური შემოსავლით, სახელმწიფო კომპანიები საქართველოს უმსხვილესი ბიზნესების სიაში შედიან, თუმცა მათგან ერთი მნიშვნელოვანი თავისებურებით განსხვავდებიან – ისინი პოლიტიკურ უწყებებს დაქვემდებარებულ ერთეულებს წარმოადგენენ.

მთავრობას შპს-ის დაფუძნება და კონკრეტულ ბაზარზე საქმიანობის დაწყება პრაქტიკულად შეუზღუდავად შეუძლია. დღეს სახელმწიფო კომპანიები, ღვინის წარმოებით დაწყებული, სასტუმროს ოპერირებითა და ენერგეტიკით დასრულებული, თითქმის ყველა სექტორში საქმიანობენ.

სახელმწიფო საწარმოების ფინანსური შედეგები სავალალოა. 2019 წლის ბიუჯეტის ფისკალური რისკების ანალიზის დოკუმენტის მიხედვით, მხოლოდ 2017 წელს უმსხვილესმა სახელმწიფო კომპანიებმა ჯამში 562 მილიონი ლარის ზარალი განიცადეს. ამ კომპანიების ზარალს, ანუ მათი არასწორად მართვის საფასურს, პირველ რიგში, ცენტრალური ბიუჯეტი, ანუ საქართველოს გადასახადის გადამხდელები და ჯანსაღი ბიზნესები ფარავენ.

2017 წლის განმავლობაში ყველაზე დიდი ზარალი უმსხვილეს სახელმწიფო კომპანიას – სს “საპარტნიორო ფონდს” მიადგა. ფონდმა წელი 441 მილიონი ლარის უარყოფითი შედეგით დახურა. ამის ერთ- ერთი მიზეზი მის შემადგენლობაში შემავალი სს “საქართველოს რკინიგზის” ზარალი იყო, რამაც 354 მლნ ლარი შეადგინა. თითქმის ამდენივე (320 მლნ ლარი) იყო ასევე საპარტნიორო ფონდის კუთვნილი “სახელმწიფო ელექტროსისტემის” ზარალი. “საპარტნიორო ფონდის” ყველა შვილობილი ზარალიანი არაა, მაგალითად, “გაზისა და ნავთობის კორპორაციის” მოგება 2017 წელს 220 მლნ ლარი იყო, თუმცა ეს მოგება ფონდის სხვა კომპანიების ზარალის გადასაფარავად საკმარისი არ აღმოჩნდა.

სახელმწიფო კომპანიების ზარალიანობა რომ პრობლემატურია, ამას მთავრობაც აღიარებს. ეკონომიკის მინისტრის პოსტზე ყოფნისას გიორგი ქობულიამ თქვა, რომ სახელმწიფო საწარმოების განსაკუთრებულად დიდი ზომა პრობლემაა  და რომ მათი პრივატიზება და ეფექტიანობის ზრდა არის აუცილებელი.

სახელმწიფო კომპანიები ყოველთვის ზარალიანი არ ყოფილან. 2012 წელს სახელმწიფოს კუთვნილი უმსხვილესი საწარმოების ბრუნვა 2 მილიარდი ლარი იყო. აღნიშნული წელი მათ ზარალის ნაცვლად 151 მილიონი ლარის წმინდა მოგებით დაასრულეს.

2013 წლიდან მოგება ზარალმა შეცვალა. თავდაპირველად ჯამური წაგება 45 მილიონი ლარი იყო, 2014 წელს ეს რიცხვი 61 მილიონ ლარამდე გაიზარდა, 2015 წელს კი მან რეკორდული მოცულობის თანხა – 757 მილიონი ლარი შეადგინა, რაც 2015 წლის მთლიანი შიდა პროდუქტის 2%-ის ტოლფასი იყო. 2016 წელს ზარალი 441 მილიონ ლარამდე შემცირდა, 2017 წელი კი 562 მილიონის ზარალით დასრულდა.

ზარალთან ერთად, გაზრდილია სახელმწიფო კომპანიების საერთაშორისო თუ ადგილობრივი ვალდებულებები. 2012 წელს უმსხვილესი სახელმწიფო საწარმოების კრებითი ვალი 4 მილიარდ ლარს შეადგენდა, 2017 წლის მდგომარეობით ეს რიცხვი 6.9 მილიარდს აღემატება.

ფინანსთა სამინისტროს მონაცემებით, 2017 წლის განმავლობაში სახელმწიფო შპს-ების კაპიტალი ცენტრალური ბიუჯეტიდან 627,763,000 ლარით შეივსო.

რა იწვევს ამ კომპანიების ზარალიანობას?

სახელმწიფო კომპანიების ზარალიანობის მიზეზი ე.წ. მორალური ჰაზარდი შეიძლება იყოს. ეს არის ვითარება, როდესაც კომპანია, იმის გაცნობიერებით, რომ მის მიერ მიღებული არაეფექტიანი გადაწყვეტილებით მიყენებული შესაძლო ზარალი სხვა პირების, ამ შემთხვევაში კი მთავრობის მიერ არის დაზღვეული, წაგებიან გადაწყვეტილებას უფრო თამამად მიიღებს.

კიდევ ერთი მიზეზი, რის გამოც ეს კომპანიები ზარალიანია, მათზე პირდაპირ პოლიტიკურ გავლენას უკავშირდება. სახელმწიფო შპს-ებს უწევთ ისეთივე პოლიტიკური დავალებების შესრულება, როგორსაც სხვა ნებისმიერი საჯარო უწყებები ასრულებენ. ეს დავალებები კი ხშირ შემთხვევაში კომერციულად წაგებიანია.

მართვის ასეთ მოდელს ფინანსთა სამინისტროს განმარტებით “კვაზიფისკალური” ოპერაციები ეწოდება. მის მაგალითს წარმოადგენს რკინიგზის მიერ სამგზავრო გადაყვანების სუბსიდირება, რომელიც თავისი არსით წაგებიანი ბიზნესია. მხოლოდ 2017 წელს რკინიგზამ მგზავრთა ბილეთების სუბსიდირებაზე 33 მილიონი ლარი დახარჯა. ასეთივე პროექტია საქართველოს მიერ სრულიად უსასყიდლოდ აფხაზეთის ენერგომომარაგება, რის საფასურსაც ასევე სახელმწიფო კომპანია იხდის.

დატოვე კომენტარი

162 კომენტარი

  1. My programmer is trying to convince me to move to .net from PHP.
    I have always disliked the idea because of the expenses.
    But he’s tryiong none the less. I’ve been using Movable-type
    on various websites for about a year and am worried about switching to another platform.

    I have heard great things about blogengine.net. Is there a way I can import all my wordpress posts into it?
    Any help would be really appreciated!

  2. Fantastic blog! Do you have any tips and hints for aspiring writers?
    I’m planning to start my own website soon but I’m a little lost on everything.
    Would you recommend starting with a free platform like WordPress or go for a paid option? There are so many options out
    there that I’m totally confused .. Any suggestions? Kudos!

  3. hey there and thank you for your info – I
    have certainly picked up something new from right here.
    I did however expertise several technical issues using this
    web site, as I experienced to reload the website lots of times previous to I could get
    it to load properly. I had been wondering if your web hosting is OK?
    Not that I’m complaining, but sluggish loading instances times
    will sometimes affect your placement in google and could damage
    your high quality score if advertising and marketing with Adwords.

    Well I am adding this RSS to my e-mail and could
    look out for a lot more of your respective interesting content.
    Ensure that you update this again very soon.

  4. Hi there, I discovered your blog by way of Google even as looking for a similar subject, your web site came up, it seems to
    be great. I have bookmarked it in my google bookmarks.
    Hello there, just became alert to your blog thru Google, and
    located that it’s truly informative. I am going to be careful for brussels.

    I’ll appreciate if you proceed this in future. Lots of people will likely be benefited from your writing.
    Cheers!

  5. When I initially commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox
    and now each time a comment is added I get three e-mails with the same
    comment. Is there any way you can remove me from that service?
    Thanks a lot!

  6. It’s the best time to make some plans for the future and it
    is time to be happy. I’ve read this post and if I could I wish
    to suggest you few interesting things or tips.

    Maybe you can write next articles referring to this article.
    I want to read more things about it!

  7. Hey I am so excited I found your web site, I really found you by accident, while
    I was looking on Yahoo for something else, Nonetheless I am here now
    and would just like to say thank you for a marvelous post and a all
    round thrilling blog (I also love the theme/design), I don’t have time to read it all at the moment but I have
    bookmarked it and also included your RSS feeds, so when I have time I will be back to
    read a lot more, Please do keep up the awesome work.

  8. Howdy would you mind stating which blog platform you’re using?

    I’m looking to start my own blog soon but I’m having
    a difficult time making a decision between BlogEngine/Wordpress/B2evolution and Drupal.
    The reason I ask is because your design seems different then most blogs and I’m looking for something unique.
    P.S My apologies for being off-topic but I had to ask!

  9. You really make it appear really easy along with your presentation however I
    in finding this matter to be actually one thing
    that I believe I would never understand. It seems too complex and very vast for me.

    I’m having a look forward to your subsequent put up, I’ll try to get the cling of it!

  10. May I just say what a relief to find a person that genuinely knows what they are discussing online.

    You actually realize how to bring an issue to light and make it important.
    A lot more people ought to look at this and understand this side of your story.

    It’s surprising you aren’t more popular because you definitely
    possess the gift.

  11. Having read this I believed it was extremely informative.
    I appreciate you finding the time and effort to put this short article together.
    I once again find myself spending a significant amount
    of time both reading and leaving comments.
    But so what, it was still worthwhile!

  12. Very nice post. I simply stumbled upon your weblog and wanted to say that I have truly loved browsing your weblog posts.
    After all I will be subscribing on your rss feed and I’m hoping you
    write once more very soon!

  13. I know this if off topic but I’m looking into starting my own blog and was wondering what all is needed to get set up?
    I’m assuming having a blog like yours would cost a pretty penny?
    I’m not very web savvy so I’m not 100% certain. Any suggestions or advice would be greatly appreciated.
    Cheers

  14. I have to thank you for the efforts you’ve put in penning this website.
    I am hoping to see the same high-grade content from
    you in the future as well. In fact, your creative writing abilities has encouraged
    me to get my own, personal blog now 😉

  15. What i do not understood is actually how you are now not
    really a lot more smartly-appreciated than you may be now.
    You’re very intelligent. You recognize therefore significantly in relation to this matter, made me
    for my part consider it from so many various angles.
    Its like men and women don’t seem to be fascinated unless it is one thing to do
    with Girl gaga! Your individual stuffs excellent. All the time maintain it up!

  16. My programmer is trying to persuade me to move to .net from PHP.
    I have always disliked the idea because of the costs. But he’s tryiong none the less.
    I’ve been using WordPress on a variety of websites for about
    a year and am nervous about switching to another platform.
    I have heard great things about blogengine.net.
    Is there a way I can transfer all my wordpress posts into it?

    Any kind of help would be greatly appreciated!

  17. I was curious if you ever thought of changing the structure of
    your site? Its very well written; I love what youve got to say.
    But maybe you could a little more in the way
    of content so people could connect with it better.
    Youve got an awful lot of text for only having 1 or 2 pictures.
    Maybe you could space it out better?

  18. Thank you for another informative web site. Where else may
    just I get that kind of information written in such a perfect manner?

    I’ve a undertaking that I’m just now operating on, and I’ve been at the
    look out for such info.

  19. Please let me know if you’re looking for a author
    for your blog. You have some really great posts and I believe I would
    be a good asset. If you ever want to take some of the load off, I’d absolutely love to
    write some material for your blog in exchange for a link back
    to mine. Please blast me an email if interested.
    Many thanks!

  20. Hello there! This post could not be written any better!
    Reading this post reminds me of my previous room mate!
    He always kept chatting about this. I will forward this write-up to him.
    Pretty sure he will have a good read. Thank you for sharing!

  21. Greetings! I know this is kinda off topic but I’d figured I’d ask.
    Would you be interested in trading links or maybe guest
    writing a blog post or vice-versa? My website
    addresses a lot of the same topics as yours and I think we could greatly benefit from
    each other. If you are interested feel free to send me
    an email. I look forward to hearing from you!
    Superb blog by the way!

  22. Hi there! I could have sworn I’ve been to this website before but after reading through some of the post
    I realized it’s new to me. Anyways, I’m definitely happy I found it and I’ll be book-marking and checking back frequently!

  23. Do you mind if I quote a couple of your posts as long as I provide credit and sources back to your webpage?
    My website is in the exact same area of interest as yours and my users would really benefit from a lot of the information you
    provide here. Please let me know if this okay with you.

    Thanks!

  24. After looking over a handful of the blog posts on your blog, I really appreciate your technique of writing a blog.
    I saved as a favorite it to my bookmark webpage list and will
    be checking back in the near future. Please check out my web site
    too and let me know your opinion.

  25. Thanks for the marvelous posting! I truly enjoyed reading it,
    you happen to be a great author. I will be sure to bookmark your blog and definitely will come back later
    on. I want to encourage you to ultimately continue your great writing, have a nice weekend!

  26. Hey very nice website!! Guy .. Beautiful .. Superb .. I will bookmark your web site and take
    the feeds additionally? I’m happy to search out
    numerous useful info right here within the publish,
    we’d like work out extra techniques on this regard, thanks for sharing.

    . . . . .

  27. Wonderful goods from you, man. I’ve understand your stuff previous to and you are just too
    excellent. I actually like what you’ve acquired here, really like what
    you are stating and the way in which you say it.
    You make it entertaining and you still care for to keep it wise.
    I cant wait to read far more from you. This is actually a terrific website.

  28. First off I want to say awesome blog! I had a quick question that I’d like to ask if you do not mind.
    I was curious to find out how you center yourself
    and clear your mind prior to writing. I’ve had difficulty clearing my mind in getting my ideas out.
    I do enjoy writing however it just seems like the first
    10 to 15 minutes tend to be lost just trying to figure out how to
    begin. Any ideas or tips? Many thanks!

  29. When I initially commented I clicked the “Notify me when new comments are added” checkbox and now each time a comment is added I get several e-mails with the same comment.
    Is there any way you can remove me from that service?
    Cheers!

  30. It’s a shame you don’t have a donate button! I’d without a doubt donate to this superb blog!
    I guess for now i’ll settle for bookmarking and adding your
    RSS feed to my Google account. I look forward to new updates and will talk about this site with my Facebook group.
    Chat soon!

  31. really interesting review. In addition visit by myself, personal site
    to experiment with daftar slot online. This web
    site has received good reputation originating from agen slot online
    bets folks in Dalam negri. Truth be told there are loads of
    head turning promos if you ever join at the moment.

დაამატე კომენტარი

თქვენი ელფოსტის მისამართი გამოქვეყნებული არ იყო. აუცილებელი ველები მონიშნულია *