Photo by Matt C on Unsplash
ჟურნალისტიკა მსოფლიოს ერთ-ერთი ყველაზე სახიფათო პროფესიაა. Reporters Without Borders-ის (RSF) მონაცემთა ბაზის თანახმად, 2026 წლის დასაწყისიდან სულ მცირე 12 მედიაპროფესიონალი დაიღუპა პროფესიული საქმიანობის გამო. მათ შორის ხუთი – პალესტინაში, სამი – ლიბანში, ორი – მექსიკაში, თითო-თითო კი უგანდასა და იემენში. ამასთან, 137 ადამიანი ითვლება „გაუჩინარებულად” – ყველაზე მეტი სირიაში (37) და მექსიკაში (28).
ათწლიანი ტენდენცია
ბოლო ათი წლის განმავლობაში დაღუპული ჟურნალისტების რაოდენობა ზოგადად მცირდება. ყველაზე სახიფათო წელი 2013 იყო – 145 გარდაცვალება, RSF-ის აღრიცხვის ისტორიაში მაქსიმუმი 1995 წლიდან. იმ წელს სირია ყველაზე საშიში ქვეყანა იყო 69 გარდაცვალებით, ერაყი – 11-ით, ინდოეთი და ფილიპინები კი 9-ით. 2000 წლიდან მოყოლებული მსოფლიოში სულ 2,067 ჟურნალისტი და მედიამუშაკი დაიღუპა.
ამერიკული არასამთავრობო ორგანიზაცია Committee to Protect Journalists-ის (CPJ) მონაცემები უფრო დეტალურ სურათს ხატავს. 1992 წლიდან მოყოლებული 1,764 გარდაცვლილი ჟურნალისტიდან უმრავლესობა – 1,588 ადგილობრივი რეპორტიორი იყო, უცხოელი კორესპონდენტი კი მხოლოდ 176. ყველაზე სახიფათო სფეროები: პოლიტიკა (835 გარდაცვალება), ომი (773), ადამიანის უფლებები (388), კორუფცია (346) და კრიმინალია (305).
2025 წლის ყველაზე საშიში ქვეყნები
RSF-ის მონაცემებით, 2025 წელს, სულ მცირე, 60 მედიაპროფესიონალი დაიღუპა. ყველაზე სახიფათო ადგილი პალესტინის ტერიტორიები იყო – 25 ოფიციალურად დაფიქსირებული გარდაცვალებით. პალესტინა სიის სათავეში 2024 წელსაც იდგა – 21 გარდაცვალებით. ამას მოსდევს მექსიკა 9 გარდაცვალებით, პერუ – 4-ით, ეკვადორი და უკრაინა 3-3-ით, ბანგლადეში, კონგოს დემოკრატიული რესპუბლიკა და სუდანი კი 2-2-ით. კოლუმბიაში, გვატემალაში, ჰონდურასში, ინდოეთში, ნეპალში, ფილიპინებში, საუდის არაბეთში, სიერა-ლეონეში, უზბეკეთსა და ზიმბაბვეში თითო-თითო ჟურნალისტი დაიღუპა. 140 ადამიანი კი „გაუჩინარებულად” ითვლება – ყველაზე მეტი სირიაში (37), მექსიკასა (28) და ერაყში (12).
RSF ხაზს უსვამს, რომ გარდაცვალება მონაცემთა ბაზაში მხოლოდ მაშინ აღირიცხება, როდესაც NGO-ს შეუძლია დაადასტუროს კავშირი ჟურნალისტურ საქმიანობასთან – სწორედ ამიტომ რიცხვები შეიძლება ბევრად მაღალი იყოს.
ჟურნალისტური საქმიანობა საქართველოში
საქართველო გლობალურ სიაში დაღუპული ჟურნალისტების მხრივ არ ფიგურირებს – RSF-ის მონაცემებით, 2026 წლის დასაწყისიდან ქვეყანაში ჟურნალისტი არ დაღუპულა. თუმცა სურათი დადებითი მაინც არ არის. საქართველო RSF-ის 2025 წლის „პრესის თავისუფლების მტრების” სიაშია – ორგანიზაცია პირდაპირ ასახელებს ბიძინა ივანიშვილს, როგორც მედიის დათრგუნვაზე ორიენტირებულ პირს. 2025 წლის განმავლობაში ქვეყანაში პრესის წინააღმდეგ 600 შეტევა დაფიქსირდა – RSF-ის პარტნიორი ორგანიზაცია CMIS-ის მონაცემებით, ეს „უპრეცედენტო” მაჩვენებელია. გარდა ამისა, RSF ჟურნალისტ მზია ამაღლობელის დაპატიმრებას „ავტორიტარული ტაქტიკის” გამოვლენად აფასებს. CPJ კი ცალკე სტატიაში წერს, რომ საქართველოში მედიის გადარჩენის სულ უფრო მცირე გზებს ხედავს.
2021 წლის 5 ივლისს თბილისში, „სირცხვილიას” ოფისში ულტრამემარჯვენე ჯგუფები შეიჭრნენ და მედიის წარმომადგენლებს სასტიკად სცემეს. მძიმედ დაზიანდა TV პირველის ოპერატორი ლექსო ლაშქარავა, რომელიც ოპერაციიდან 6 დღის შემდეგ საკუთარ სახლში გარდაცვლილი იპოვეს. 2022 წლის იანვარში UNESCO-მ ლაშქარავა მოკლული ჟურნალისტების სიაში შეიყვანა, საქართველოდან UNESCO-ს აღნიშნულ სიაში სულ ხუთი ჟურნალისტია.
