ფოტო: Win McNamee/Getty Image
აშშ-ის შუალედურ არჩევნებში დემოკრატთა გამარჯვების შემდეგ, ილონ მასკი შესაძლოა კონგრესისა და ტეხასის შტატის ახალი ხელისუფლების ყურადღების ცენტრში აღმოჩნდეს. დემოკრატები მილიარდერის საქმიანობის, მათ შორის პრეზიდენტ დონალდ ტრამპის ადმინისტრაციაში მისი როლის, სახელმწიფო კონტრაქტებისა და ბიზნესინტერესების შესაძლო გავლენის საკითხზეც გამოძიების დაწყებას გეგმავენ.
მასკის მდგომარეობას ის ფაქტიც ართულებს, რომ ის შუალედურ არჩევნებში რესპუბლიკელთა უმსხვილესი დონორი იყო — $450 მილიონზე მეტის შეწირულობით. ახლა კი დემოკრატების მიერ კონგრესზე კონტროლის მოპოვება პარტიას საშუალებას მისცემს, საჭირო დოკუმენტაცია გამოითხოვოს, დაიწყოს გამოძიებები და გამართოს მოსმენები.
დემოკრატების განსაკუთრებული ინტერესის ობიექტს მთავრობის ეფექტიანობის დეპარტამენტი (DOGE) წარმოადგენს, რომელსაც ილონ მასკი ტრამპის მეორე საპრეზიდენტო ვადის დაწყების პერიოდში ხელმძღვანელობდა. DOGE-ის საქმიანობას სახელმწიფო უწყებებში მასშტაბური შემცირებები, აშშ-ის განათლების დეპარტამენტისა და USAID-ისთვის კონტრაქტებისა და ლიცენზიების შეჩერება, ასევე ამერიკელების პერსონალური მონაცემების გაზიარებასთან დაკავშირებული კითხვები მოჰყვა.
კონგრესის ზედამხედველობის კომიტეტის მომავალმა თავმჯდომარემ, დემოკრატმა რობერტ გარსიამ, DOGE-ის საქმიანობის გამოძიების პირობა უკვე დადო. გარსიასთან ერთად, ანგარიშს იმ ზიანის შესახებ, რაც მასკმა და მისმა ინიციატივამ სახელმწიფო უწყებებს მიაყენა, სხვა დემოკრატი კანონმდებლებიც ითხოვენ.
სავარაუდოდ, მასკთან დაკავშირებული გამოძიებების მიმართულებებს შორის იქნება მილიარდერის კომპანიების სახელმწიფო კონტრაქტები. Democracy Defenders Fund-ის ანალიზის თანახმად, მასკის კომპანიებმა DOGE-ში მისი ხელმძღვანელობის პერიოდში $6.3 მილიარდის მოცულობის სახელმწიფო კონტრაქტები გააფორმეს, ხოლო ტრამპის ადმინისტრაციიდან მისი წასვლის შემდეგ — დამატებით სულ მცირე $10 მილიარდის. შესაბამისად, დემოკრატებს სურთ დაადგინონ, გამოიყენა თუ არა მასკმა სახელმწიფო თანამდებობა ან ტრამპის ადმინისტრაციასთან კავშირები საკუთარი ბიზნესის ფინანსური ინტერესების გასაძლიერებლად.
NASA-სა და თავდაცვის დეპარტამენტისგან მსხვილ სახელმწიფო კონტრაქტებს იღებს ილონ მასკის კოსმოსური კომპანია SpaceX-იც. დამატებით, დემოკრატთა გამოძიების ინტერესის სფეროში შეიძლება მოექცეს უკრაინისთვის Starlink-ის მომსახურების შეზღუდვის საკითხი.
კონგრესის წევრები უკვე დაინტერესდნენ Grok-ის მიერ შექმნილი და გავრცელებული სექსუალური შინაარსის მასალებითაც. ასევე წარდგენილია კანონპროექტები, რომლებიც Tesla-ს ავტომობილების უსაფრთხოებასთან დაკავშირებულ საკითხებს ეხება. კანონმდებლებს ასევე შეუძლიათ ისეთი რეგულაციების შემუშავება, რომლებიც პირდაპირ მასკის კომპანიებისთვის კრიტიკულ სფეროებს მიემართება — მონაცემთა ცენტრებს, ხელოვნურ ინტელექტს, ანდაც ელექტრომობილებს.
აქვე აღსანიშნავია ის ფაქტი, რომ მასკმა თავისი ბიზნესიმპერიის მნიშვნელოვანი ნაწილი გადაიტანა ტეხასის შტატში, რომელიც რესპუბლიკელთა მმართველობის პირობებში კომპანიებისთვის შედარებით ხელსაყრელ პოლიტიკურ გარემოს წარმოადგენდა. თუმცა წლევანდელი შუალედური არჩევნები რესპუბლიკელებმა ტეხასშიც წააგეს, რაც მილიარდერისთვის შესაძლოა პრობლემადაც იქცეს.
ტეხასის მომავალმა გენერალურმა პროკურორმა ნათან ჯონასმა უკვე განაცხადა, რომ მასკის საქმიანობის გამოძიება იგეგმება. მასკი არაერთხელ გააკრიტიკა შტატის მომავალმა გუბერნატორმა ჯინა ჰინოხოსამაც და მის საქმიანობასთან დაკავშირებული გამოძიებები დააანონსა.
ამ ეტაპზე დემოკრატების განცხადებებზე მასკს კომენტარი არ გაუკეთებია. თუმცა კონგრესის მოთხოვნები იურიდიულად სავალდებულოა. შესაბამისად, გამოძახების უგულებელყოფის შემთხვევაში მილიარდერს კონგრესის უპატივცემულობაში დასდებენ ბრალს. წინააღმდეგ შემთხვევაში, მასკის წინააღმდეგ ერთ-ერთ ზომად შესაძლოა სამართლებრივი დევნა იყოს გამოყენებული, რომელსაც პატიმრობა მოჰყვეს. კონგრესს ასევე შეუძლია საკითხი სასამართლოში გადაიტანოს და მასკისთვის სამოქალაქო პასუხისმგებლობის დაკისრება მოითხოვოს, მათ შორის, ჯარიმის სახით.
საინტერესოა, რომ აშშ-ის პრეზიდენტმა ერთ-ერთ პოდკასტში განაცხადა, რომ დემოკრატების მიერ კონგრესზე კონტროლის მოპოვების შემთხვევაში მასკისა და მისი ადმინისტრაციის თანამშრომლების წინასწარ შეწყალებას განიხილავდა. „მათი დაცვა მოგვიწევს“, — განაცხადა ტრამპმა, როდესაც ჰკითხეს, გამოიყენებდა თუ არა შეწყალების უფლებამოსილებას. მისი თქმით, საჭიროების შემთხვევაში ამ გადაწყვეტილებას დაუფიქრებლად მიიღებდა.
თუმცა პრეზიდენტის შეწყალების უფლებამოსილება მხოლოდ ფედერალურ დანაშაულებებზე ვრცელდება. შესაბამისად, ტრამპი ტეხასის ან სხვა შტატების კანონმდებლობით შესაძლო გამოძიებებისგან მასკს ვერ დაიცავს.
Forbes-ის შეფასებით, ილონ მასკის ქონება $789.5 მილიარდად არის შეფასებული და ის მსოფლიოს უმდიდრესი ადამიანია. თუმცა აღსანიშნავია, რომ აშშ-ის შუალედური არჩევნების შემდეგ ტექნოლოგიური კომპანიების აქციების გაუფასურების შედეგად მასკის ქონება მნიშვნელოვნად შემცირდა. კერძოდ, არჩევნების შედეგების გამოცხადებიდან მალევე, მხოლოდ ხუთშაბათს, მისი ქონება $34.5 მილიარდით შემცირდა, ხუთშაბათს კი — დამატებით $80 მილიარდით.
